Edition
Ausfertigungen
Kopien
Drucke
Literatur
Inhalt
Kontext
Kommentar
Theatrum Europaeum (1706-09-24)
In nomine Sacrosanctae Trinitatis
Cum Polonicum tenente Sceptrum Serenissimo ac Potentissimo Principe ac Domino, D[omi]no Friderico Augusto, Rege ac Electore Saxoniae, grave ortum esset bellum, quod anno jam septimo continuatum, non modo Regna Sueciae ac Poloniae, sed etiam Electoratum Saxoniae variis molestiis, turbis et incommodis cumulaverat: secuta est interim ea rerum commutatio, ut Res publica Polona, in partes scissa, Serenissimum ac Potentissimum Principem ac Dominum, D[omi]num Stanislaum primum, Regem sibi eligeret, adque solium ejusdem tuendum cum Serenissimo ac Potentissimo Principe ac Domino, D[omin]o Carolo Duodecimo, Rege Sueciae, Societatem iniret. Quo facto quamvis accensa belli flamma vehementius exardescere, latiusque se diffundere, videretur; singulari tamen Dei bonitate accidit, ut bellingerantes Principes ac Reges serium pacis desiderium animis conciperent, atque ad restiguendum funestum hujus belli incendium paria studia et vota adferrent. Constituti igitur sunt, ac plena potestate muniti, qui operi tam salutari manus admoverent, et quidem, a Sacra Regia Majestate Sueciae Illustrissimi, Excellentissimi ac Nobilissimi viri, Dominus Comes Carolus Piper, Senator Regius, Supremus Aulae Praefectus, Consiliarius cancellariae Regiae et Academiae Upsaliensis cancellarius ut et Dominus Olaus Hermelinus, Secretarius Status et a Sacra Regia Majestate Poloniae, sicut foederato Sacrae Regiae Majestatis Sueciae, Illustrissimi, Excellentissimi ac Nobilissimi Dominus Johannes Stanislaus Comes Jablonowski, Palatinus et generalis terrarum Russiae, ut et Dominus Alexander Paulus Comes Sapieha, supremus Magni Ducatus Lithuaniae Mareschallus; a parte vero Sacrae Regiae Majestatis et Electoralis Serenitatis Illustrissimi, Excellentissimi ac Nobilissimi, Dominus Antonius Albrechtus liber Baro de Imhof, Consiliarius intimus et camerae Praeses, ut et Dominus Georgius Ernestus Pfingsten, Referendarius intimus, qui in castris Suedicis congressi, tabulis plenae potentiae rite commutatis, rem eo deduxerunt, ut favente supremo numine, diu optata pax resistueretur, inque mutuas amicitiae leges consentiretur, tenore sequenti:
Articulus I
Sit pax perpetua, firma et sincera amicitia inter Serenissimum ac Potentissimum Principem ac Dominum, D[omi]num Carolum XII Dei gratia Suecorum, Gothorum Vandalorumque Regem, Magnum Principem Finlandiae, Ducem Scaniae, Esthoniae, Livoniae, Careliae, Bremae, Verdae, Stetini, Pomeraniae, Cassubiae et Vandaliae, Principem Rugiae, Dominum Ingriae et Wismariae nec non Comitem Palatinum Rheni, Bavariae, Juliaci, Cliviae et Montium Ducem, Ejusque Successores ac posteros Reges, Regnum Sueciae et subjectas illi regiones ac provincias. Nec non foederatum, Sacrae Regiae Majestatis Sueciae Serenissimum ac Potentissimum Principem ac Dominnum, D[omi]num Stanislaum I Dei gratia Regem Poloniae, Magnum Ducem Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Kijoviae, Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensciae, Severiae, Czerniehoviaeque pp ejusque Successores ac posteros Reges Poloniae Magnosque Duces Lithuaniae, atque subjectas illis regiones ac provincias ab una parte et ab altera inter Serenissimum ac Potentissimum Principem ac Dominum, D[omi]num Fridericum Augustum, Dei gratia Regem, Ducem haereditarium Saxoniae, Sacri Romani Imperii Archimareschallum et Electorem, Landgravium Turingiae, Marchionem Misniae, nec non superioris et Inferioris Lusatiae, Burggravium Magdeburgensem p.p. Ejusque haeredes ac successores: adeo ut omissa hostilitate, altera pars alteri nihil damni clam aut palam, directe aut indirecte inferat, aut per suos aliosve inferri faciat, nihil moliatur in alterius partis diminutionem et incommodum, non hostibus alterius quocunque praetextu auxilia praestet, nec foedera cum aliis huic pacificationi adversa feriat, sed obstricta sit utraque pars ea posthac quaerere ac agere, quae alteri honori sint atque emolumento, fidamque vicinitatem et mutuam amicitiam intemerate colere ac observare.
Art. II
Sit damnorum quoque omnium, quae utraque pars paciscentium occasione hujus belli passa est, aeterna oblivio. Neutri partium liceat ea, quae ante acta sunt, exprobrare aut via facti, vel specie juris persequi: nec ob sumtus huic bello impensos, damnaque accepta ab altera satisfactionem expetere.
§1 Privatis nulla competat actio ratione, eorum quae tempore belli fisco addicta sunt. Salvo tamen vigore Articuli sexti infra sequentis.
Art. III
Ut radix funesti hujus belli ac inimicitiarum omnium penitus exstirpetur, Serenissimus Princeps ac Dominus, D[omi]nus Fridericus Augustus, Rex et Elector Saxoniae, amore pacis ductus Regno Poloniae cedit, omnique juri et praetentioni in Poloniam et Magnum Ducatum Lithuaniae Provinciasque illis subjectas nunc, et in posterum renunciat. Serenissimum vero Principem et Dominum, D[omi]num Stanislaum I pro Rege Poloniae et Magno Duce Lithuaniae vero ac legitimo, vigore hujus transactionis solenniter agnoscit et declarat, adeo ut, neque eo superstite, aut post fata ejus, si ipse supervixerit, in Regnum Poloniae, Magnum Ducatum Lithuaniae, subjectasque illis provincias quidquam praetensurus sit.
§ 1 Conventum autem est, ut Serenissimus Rex et Elector Saxoniae nomen honoresque Regis ad dies vitae retineat, absque tamen insignibus ac titulo Regis Poloniae.
Art. IV
Spondet insuper Serenissimus Rex et Elector, quod abdicationem hanc solenni Diplomate conscriptam ordinibus Reipublicae Polonae notam faciet ac manifestabit quodque hoc diploma intra sex hebdomadarum spacium, a die conclusi ac subscripti hujus tractatus computandum, in manus Serenissimi Regis Sueciae tradi curabit. Quemadmodum jam nunc et praesenti hac conventione eosdem Reipublicae Polonae ordines, universosque ac singulos Poloniae et Lithuaniae incolas jurejurando et obsequio, quo adstricti antea fuerant, solvit ac liberat; et in jusjurandum et obsequium Serenissimi Regis Stanislai I concedere sinit.
§ 1 Promittit quoque bona fide, se post hoc tempus nulla cum illis consilia, clam aut palam agitare velle, neminem eorum, qui novi Regis imperium forte aut jam detrectaverit, aut in posterum malitiose detrectare potuerit, recipere, juvare aut protegere, nec quidquam cum illis, aliisve quibuscunque tentare aut moliri, quod huic conventioni, et Serenissimo Regi Stanislao Rei publicaeque Poloniae fraudi sit atque detrimento.
Art. V
Pariter omnia foedera et pacta, quae cum aliis Principibus ac statibus contra Serenissimos Reges, Regnaque Sueciae et Poloniae sancita habet, praesenti pacificatione abrogat et irrita declarat: inprimis vero illa, quae cum Czaro Moscoviae contra eosdem Reges ac Regna, vel ante bellum hoc, vel durante illo iniverat.
§ 1 Eidem Czaro Moscoviae non modo nullas post hunc diem suppetias mittet, verum etiam omnes Saxonicae nationis, qui auxilio ipsi antehac missi, sub signis Moscoviticis militant, a Servitio ejusdem revocabit.
Art. VI
Simili modo omnia decreta et statuta, quae vulgo lauda appellantur, praesertim ea, quae in Varsaviensi Senatus Concilio, in Conventu Mariaeburgensi, Thorunensi, Elbingensi, Javoroviensi, Sandomiriensi, Cracoviensi, Brestensi, Olchinisensi et novissimo Grodensi, aliisque congressibus, ipsisque Comitibus Lublinensibus, quatenus huic pacificationi contraria reperiantur confiscationes etiam bonorum et abrogationes dignitatum decretaque in contumaciam Tribunalitia caeterorumque subselliorum, quae post diem V/XV mensis februarii anni MDCCIV facta sunt, nunc et in aeternum abrogantur.
§ 1 Quae ab eo tempore dignitates ac benificia, tam Ecclesiastica quam Secularia, a Serenissimo Rege ac Electore in suarum partium homines collata sunt, ea rescindere aut conservare, in potestate ac arbitrio Serenissimi Regis Poloniae esto.
Art. VII
Diademata Polonica, reliquaque Regni Poloniae insignia, ad cultum Regalem pertinentia, ut et archiva omnia Regni, quae forte in Saxoniam asportata sunt, cum omni ornatu ac lapidibus pretiosis, Eidem Serenissimo Regi ratihabito hoc tractatu statim extradentur.
Art. VIII
Serenissimi Principes Regii, Princ. Jacobus et Constantinus, eodem tempore e custodia libertati in castris suedicis decenti modo sistentur, qui justo antea Diplomate cavebunt de non offendendo, aut vindicando in posterum quae tempore belli aut detentionis toleraverant.
§ 1 Serenissimus autem Rex et Elector promittit se Serenissimo Principi Iacobo vigore dati chirographi debitam pecuniae Summam soluturum jussurumque ut absque ulla tergiversatione ad liquidum illa deducatur.
Art. IX
Similiter omnes Poloni ac Lithuani, qui in Saxoniam abducti sunt, ibique vel alibi locorum, jussu Serenissimi Regis ac Electoris, captivi detinentur, cujuscunque sortis sint ac conditionis pristinae restituentur libertati. Promittit etiam Serenissimus Rex et Elector se officia apud Pontificem Romanum interpositurum, ut Episcopus Posnaniensis quam primum dimittatur.
Art. X
Sic quoque omnes Sueci, qui hoc bello capti sunt, et in custodia Saxonica ubicunque locorum asservantur, cujuscunque fuerint gradus ac conditionis, ratihabitione facta, absque lytro dimittentur: Quemadmodum Sacra Regia Majestas Sueciae totidem Saxonicae nationis, et praeterea omnes belli Duces, ordinumque Ductores eodem tempore et absque lytro dimissura est. Reliquos vero gregarios, haud aliter ac eos, quos suo dudum adactos habet sacramento, ad beneplacitum detinere, militiaeque suae adscribere fas esto.
§ 1 Qui officialium utriusque partis, durante captivitate, aes alienum contraxerant, antequam liberabuntur, illud solvere, aut vadimonium praestare tenebuntur.
Art. XI
Extradentur Sacrae Regiae Majestati Sueciae omnes transfugae ac proditores, qui in Saxonia reperiuntur, sive Sueci fuerint, sive ex Provinciis Suedicis oriundi: interque eos nominatim Johannes Reinholdus Patkul, qui donec dedatur, in arcta continebitur custodia.
Art. XII
Milites praeterea Moscovitae, quotquot in Saxonia Electorali supersunt, ut captivi in potestatem Sacrae Regiae Majestatis Sueciae tradentur.
Art. XIII
Quaecunque signa militaria vexilla, tympana, tormenta bellica aliaque ejusmodi reperiuntur, quae Suecis adempta sunt, et tropaeorum instar esse possunt, ea omnia conquirentur, et Sacrae Regiae Majestaits Sueciae, absque ullo detentionis titulo, restituentur.
Art. XIV
Quoniam Tribuno Giörtzio, quem in fidem Sacra Regia Majestas Sueciae accepit, absenti et indicta causa gravis supplicii nota inflicta est, hac penitus abolita, pristino honori atque existimationi idem restituetur.
Art. XV
Cum propter distantiam locorum longius videatur requiri tempus antequam pacificatio haec ratihaberi, ac sponsiones infra nominandae obtineri queant, Sacrae Regiae Majestati Sueciae integrum erit copias suas per totum Electoratum, ejusque Provincias, in hybernis collocare, ibique commeatum ac stipendia pro iisdem colligere. Interea copiis Sacrae Regiae Majestatis et Electoralis Serenitatis, quae in Saxonia remanserant, certi attribuendi sunt districtus, quibus pro sua sustentatione tuto ac quietè frui possint. Quae vero earum in Regno Poloniae degunt, tam diu illic sine noxa commorabuntur ac sustentabuntur, et quidem in Regione a Suedicis stationibus remota, donec educto e Saxonia milite Sueco, ad patrias remigrare sedes possint.
Art. XVI
Eodem tempore urbes ac arces Cracovienses ac Tychosinensis, et si quae alia loca munita praesidiis Saxonicis insideantur, evacuabuntur, iisque, quos Sacra Regia Majestas Poloniae ad hoc nominaverit ac constituerit, cum tormentis cunctis et apparatu bellico, quae in illis hoc inveniuntur tempore, tradentur.
Art. XVII
Et cum, Lipsia cum adjacente arce tradita, viteberga quoque praesidium recipiat Suedicium, quoad leges hujus foederis impletae fuerint et executioni datae conventum est; ut iis impletis ac executioni datis, urbes hae atque arces praesidio Suedico liberatae, in priorem statum integre restituantur, et exercitus Suedicus ad certum diem finibus exeat Saxoniae.
Art. XVIII
Cessabunt autem omnes hostilitates in Saxonia et Provinciis Electoralibus, induciaeque in earum locum succedent et bona fide servabuntur ab eo die, quo foedus hoc a constitutis utriusque partis paciscentium Commissariis conclusum fuerit ac signatum. In Polonia vero ac Lithuania quam primum notitia factae pacis ad exercitus utriusque partis pervenire possit. Ad quam perferendam XXI dierum spacium utrinque constituitur.
Art. XIX
Inter Serenissimum Regem Sueciae et Serenissimum Regem ac Electorem Saxoniae <peculiari> hoc pacto transactum est, ut ambo, tanquam membra Imperii Romano-Germanici, religionem pace Westphalica stabilitam firmiter tueantur, inque caeteris Imperii negociis consilia jungant socientque. Et quo Ordines Incolaeque Saxoniae et Lusatiae de illibato religionis evanglicae usu reddantur confirmatiores, ad instantiam Sacrae Regiae Majestatis Sueciae, tanquam sponsoris ejusdem pacis promittit Sacra Regia Majestas et Electoralis Serenitas, pro se suisque posteris electoribus Saxoniae, nullam unquam religionis evangelicae mutationem in dictis regionibus admittendam aut introducendam, neque permittendum ut templa, scholae, academiae, collegia vel monasteria, aut loca ad ea exstruenda pontificiae religionis hominibus, inibi nunc aut in posterum concedantur.
Art. XX
Quod si Serenissimus Rex ac Elector Saxoniae ob foedus hoc a Czaro Moscoviae aut alio quopiam bello impetatur, Serenissimi Reges Sueciae ac Poloniae eidem contra vim aggressoris auxilio esse volunt.
§ 1 Spondent pariter cum eo deventum fuerit, ut pax cum Czaro Moscoviae restauranda sit, in ea pacificatione rationem Serenissimi Regis ac Electoris esse habendam, ut in iis, quae jure postulaverit, aequa contingat satisfactio.
Art. XXI
Quae hoc tractatu ita constituta promissa ac transacta sunt, non tantum Serenissimi Regie ac Principes paciscentes inviolabiliter ac sancte pro se quisque observabunt, bonaque fide et exacte implebunt, in omnibus clausulis et foederis hujus articulis, sed etiam ut haec pax eo firmior ac stabilior sit, in se recipit Serenissimus Rex et Elector Saxoniae, quod earum Conventionum, quae hoc tractatu continentur, fidejussionem a Serenissimo ac Potentissimo Imperatore Romano a Serenissima ac Potentissima Regina Magnae Britanniae, ut et celsis ac Praepotentibus Ordinibus Generalibus foederati Belgii, expetere velit, et intra semestre spacium a die subscriptionis numerandum, justa ac solenni formula conscriptam extradere. Sacrae Regiae Majestati Sueciae quoque licebit, ultra memoratas Potestates, plures, hujus tractatus fidejussores, si placuerit, suscipere ac adsciscere.
Art. XXII
Denique haec pacificatio, cujus bina instrumenta confecta sunt, intra sex hebdomadas a die subscriptionis computandas, optima formula a singulis paciscentium ratihabebitur. Exemplaria autem, quae ratihabebuntur, a parte Sacrae Regiae Majestatis Sueciae et Sacrae Regiae Majestatis Poloniae singula, a parte vero Sacrae Regiae Majestatis et Electoralis Serenitatis bina conficienda, quae statuto die ac loco intra praefatum tempus per utriusque partis commissarios commutabuntur. In quorum omnium fidem Nos supra nominati Commissarii, plena potestate ac mandatis instructi, Instrumentum geminum, ejusdem tenoris utrumque manibus ac sigillis nostris signavimus ac corroboravimus. Quod factum est in pago Alt Ransteda die XIV/XXIV Septembris anno supra Millesimum Septingentesimo sexto.
C. Piper
Antonius Albertus liber Baro de Imhof
O. Hermelin
Georgius Ernestus Pfingsten.
Articulus separatus
Quanquam Serenissimus Princeps, Dominus Fridericus Augustus Rex et Elector Saxoniae, articulo ipsius foederis vigesimo et primo promiserat se fidejussiones ibi nominatas intra Semestre spacium acquirere velle atque exhibere. Si tamen contingat certas ob causas unam alteramque non posse obtineri, aut earum traditionem ultra praefatum tempus differri, conventum est, ut foedus ipsum nihilominus in vigore suo, permaneat, nec propterea ejus validitati quidquam detractum esse existimetur.
Huic articulo Nos mitio hujus foederis nominati Commissarii eandem vim ac robur tribuimus, ac si ipsius foederis tabulis insertus esset, eundemque intra tempus tractatu ipso expressum, ratihabitum iri spondemus. In super duo exemplaria pari tenore confecta subscripsimus, sigillisque nostris munivimus, actum in pago Alt Ransteda ad Lipsiam die XIV/ XXIV Septembris Anni Millesimi Septingesimi sc sexti.
Piper
Antonius Albertus l. Baro de Imhof
O. Hermelin
Georgius Ernestus Pfingsten
Fenster schliessen
nach oben